بورل در تاریخ ۱۳ اکتبر ۲۰۲۲ طی سخنرانی در افتتاحیه «آکادمی دیپلماتیک» در بلژیک ادعا کرد: اروپا یک باغ است اما سایر مناطق جهان یک جنگل هستند و جنگل می‌تواند به باغ حمله کند.

هر چند که وی به دلیل شدت انتقادها و خشم عمومی، چند روز بعد از این سخنان جنجالی مجبور به عذرخواهی شد، اما افشای پرونده جدید فسادی که علیه مقامات ارشد اتحادیه اروپا باز شده است، نشان می دهد که برخلاف ادعای بورل، اروپا چندان نیز «بهترین ترکیب آزادی سیاسی، رفاه اقتصادی و انسجام اجتماعی ساخت بشر تاکنون» نیست.

تحقیقات فساد در اتحادیه اروپا به دنبال حمله پلیس به قلب اتحادیه اروپا و بازداشت دو ستون تشکیلات سیاست خارجی این اتحادیه فدریکاموگرینی دیپلمات سابق اتحادیه اروپا و استفانو سانینو از اعضای کمیسیون اروپا کلید خورد؛ تحقیقاتی که اولین بار گزارش آن را تارنمای اروپایی یورواکتیو منتشر کرد و برای بسیاری یک رویداد تکان دهنده بود.

هر چند که موگرینی بعد از بازداشت آزاد شد و روز پنجشنبه از سمت خود به عنوان ریاست کالج اروپا استعفا داد اما تحقیقات درباره آنچه که به زعم دادستان های اروپایی تبانی وی قلمداد می‌شود و اتهام سانینو در مناقصه و فساد مالی مربوط به پروژه آکادمی دیپلماتیک اتحادیه اروپا، همچنان ادامه دارد.

سرویس خارجی اتحادیه اروپا مسئولیت تامین مالی این پروژه را برعهده داشت و تعارض در منافع و نقض محرمانگی در روند واگذاری قراردادها، سوء استفاده از موقعیت مقامات برای هدایت قراردادها به افراد و نهادهای خاص از جمله اتهامات مورد بررسی هستند.

تحقیقات فساد آکادمی دیپلماتیک؛ یادآوری «قطرگیت»

اتهامات اخیر که البته تحقیقات درباره آن هنوز تکمیل نشده است، یادآور طوفانی غیرمنتظره در پارلمان اروپا در دسامبر ۲۰۲۲ است. رسوایی قطرگیت به تعیبر تارنمای اروپایی یورونیوز «جدی ترین، تکان دهنده ترین و وحشتناک ترین» رسوایی بود که طی سال‌های اخیر گریبان بروکسل را گرفت؛ رسوایی بزرگی که ردپای قطر میزبان جام جهانی ۲۰۲۲ در آن دیده می شد.

در پرونده رسوایی قطر عنوان شد که مبالغ «هنگفت» پول و هدایای «قابل توجهی» از سوی قطر و مراکش به نمایندگان اروپایی پرداخت شده تا بر تصمیم‌گیری پارلمان اروپا به نفع این دو کشور تاثیر بگذارند.

این پرونده منجر به دستگیری اوا کایلی به همراه شریکش، فرانچسکو جورجی شد. خانم کایلی به عنوان یکی از ۱۴ معاون رئیس پارلمان، یکی از قدرتمندترین بازیگران این نهاد بود و به عنوان یک گوینده سابق اخبار با موقعیت مشهور در زادگاهش یعنی یونان، یکی از جذاب ترین چهره‌های بروکسل محسوب می‌شد. اوا کایلی در نهایت مصونیت خود را به طور خودکار از دست داد و به تحمل بیش از چهار ماه زندان محکوم شد.

پیر آنتونیو پانزری ایتالیایی، یکی دیگر از شخصیت‌های اصلی درگیر در این پرونده فساد به شمار می‌رود. اتهام او این است که شبکه‌ای از رشوه‌گیری و لابی‌گری غیرقانونی را با کمک قطر و مراکش هدایت کرده تا تصمیمات پارلمان اروپا در زمینه‌های اقتصادی و حقوق بشری تحت تأثیر قرار گیرد.

رسوایی قطر گیت به شدت اعتبار پارلمان اروپا را خدشه دار کرد و به عنوان یکی از بزرگترین پرونده های فساد در تاریخ اتحادیه اروپا شناخته شد. اتحادیه اروپا همزمان تلاش کرد قوانین ضد فساد جدید را تدوین کند تا از تکرار چنین رسوایی هایی جلوگیری کند؛ تلاش که با افشای فساد اخیر در پرونده موگرینی به نظر می رسد مثمرثمر نبوده است.

برای موگرینی و سانینو دو دیپلمات ایتالیایی که دوران حرفه‌ای خود را صرف صعود به قله هرم سیاست خارجی اروپا کردند، این بازداشت‌ها نشان‌دهنده نوعی سقوط اعتبار و تغییر سرنوشت فوق‌العاده بود. هر دو به عنوان چهره‌هایی شناخته می‌شدند که سلسله مراتب دیپلماسی اروپا را به خوبی فرا گرفته بودند.

به گفته یک مقام ارشد اتحادیه اروپا و سایر افراد آشنا با این تحقیقات، دفتر مبارزه با کلاهبرداری اروپا (OLAF)، در حال حاضر تحقیقات جداگانه‌ای را درباره سانینو در مورد اتهاماتی مبنی بر استفاده او از نفوذ خود در سرویس اقدام خارجی اروپا برای هدایت پست‌های ارشد ارزشمند به سمت افراد مورد علاقه شخصی انجام می‌دهد. سانینو از سال ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۳ به عنوان دبیرکل سرویس اقدام خارجی اتحادیه اروپا یکی از قدرتمندترین نقش‌های خدمات ملکی در بروکسل را ایفا کرد.

سانینو روابط عمیقی با موگرینی دارد. او در سال ۲۰۱۴، زمانی که موگرینی مسئولیت وزارت امور خارجه ایتالیا را برعهده داشت، سفیر ایتالیا در اتحادیه اروپا بود. او بعداً به عنوان کارمند ارشد دولت، جانشین موگرینی در سرویس اقدام خارجی اروپا شد و به بورل، سوسیالیست اسپانیایی، که در سال ۲۰۱۹ به عنوان دیپلمات ارشد اتحادیه اروپا منصوب شد، گزارش می‌داد. اگرچه قرار بود سانینو سال گذشته بازنشسته شود، اما در عوض به رهبری یک اداره کل جدید برای نظارت بر خاورمیانه، شمال آفریقا و خلیج فارس منصوب شد.

سازوکاری که نظارت را بر نمی‌تابد

تحقیقات مربوط به پرونده موگرینی و سانینو هنوز در مراحل اولیه است، اما پیامدهای سیاسی آن تاکنون بروز کرده است. این پرونده، آنچه را که منتقدان، آن را بی‌میلی مزمن اتحادیه اروپا برای نظارت بر خود توصیف می‌کنند، برجسته می‌کند. پس از ماجرای قطرگیت، پیشنهاد ایجاد یک نهاد اخلاقی قوی‌تر در اتحادیه اروپا برای مدت کوتاهی قوت گرفت، اما بی‌سروصدا – عمدتاً توسط حزب راست میانه مردم اروپا – سرکوب شد.

پرونده اخیر فساد در اتحادیه اروپا، مراکز نفوذ واقعی اتحادیه اروپا را بیشتر هدف قرار می‌دهد. رسوایی‌های قبلی، پارلمان اروپا را که به طور گسترده به عنوان کم‌قدرت‌ترین نهاد اصلی این اتحادیه شناخته می‌شود، هدف قرار داده بود. این بار، تمرکز بر کالج اروپا یک مدرسه معتبر تامین‌کننده کارمندان دولت و دیپلمات‌های اروپایی و سرویس اقدام خارجی اتحادیه اروپا است که بر هیات های نمایندگی اتحادیه اروپا در سراسر جهان نظارت دارد. در صورت اثبات این اتهامات، ضربه سنگینی به هسته اصلی تشکیلات دیپلماتیک اتحادیه اروپا که مدت‌هاست از نظارت مداوم بیرونی مصون مانده است، وارد خواهد شد.

بورل در سخنان خود ادعا کرده بود که اروپا یک باغ از است و بقیه جهان یک جنگل و جنگل می تواند به باغ حمله کند اما به نظر می رسد اکنون این حمله نه از دیوارهای بیرونی باغ بلکه از درون محوطه باغ اروپا صورت گرفته است.

شفافیت و پاسخگویی در اتحادیه اروپا زیر سوال

اروپا با یکی از چالش‌برانگیزترین لحظات خود در دوران اخیر روبرو است. تحقیقات گسترده در مورد تخلفات مشکوک در تدارکات در اتحادیه اروپا با تحقیقات گسترده ضد فساد در اوکراین همزمان شده است. این تحولات در کنار هم، سوالات دشواری را برای اروپا در مورد شفافیت، پاسخگویی و اجرای مداوم استانداردهای خود مطرح کرده است.

تحقیقات پرونده موگرینی عمیقاً برای اتحادیه اروپا نگران کننده است. اتحادیه اروپا همواره خود را به عنوان قهرمان شفافیت و حکومتداری خوب معرفی کرده و تحقیقات جاری، بحث‌هایی را در مورد قدرت سازوکارهای نظارتی داخلی آن برانگیخته است.

وضعیت مشابهی در اوکراین در حال وقوع است. در ۲۸ نوامبر، آندری یرماک، رئیس دفتر رئیس جمهور و مشاور ارشد رئیس جمهور ولادیمیر زلنسکی، پس از بازرسی محل اقامتش توسط بازرسان مبارزه با فساد، استعفا داد.

سازمان‌های اوکراینی گفته‌اند که این بازرسی بخشی از تحقیقات گسترده‌تر در مورد فساد ادعایی در رهبری زمان جنگ و بخش انرژی، از جمله یک طرح مشکوک مربوط به شرکت انرژی اتمی دولتی است. همانند پرونده اتحادیه اروپا، این ادعاها هنوز در دادگاه بررسی نشده‌اند.

دولت‌های اروپایی به ویژه با توجه به میزان حمایت مالی غرب از کی‌یف در طول جنگ، نگرانی خود را در مورد پیامدهای تحقیقات اوکراین ابراز کرده‌اند. تحلیلگران می‌گویند اعتماد به حکومت اوکراین همچنان یک عامل حیاتی برای ادامه کمک‌ها است.

پوپولیست‌های راست‌گرا اتحادیه اروپا را به خاطر رسوایی‌های فساد مسخره می‌کنند. به تازگی برگزارکنندگان رویدادی تحت عنوان «نبرد برای روح اروپا» ابراز امیدواری کردند که از خشم عمومی نسبت به تشکیلات بروکسل بهره‌برداری کنند.

پولیتیکو نوشت: در گردهمایی سال گذشته راست افراطی اروپا در بروکسل، پس از آن که معترضان، پلیس و سیاستمداران شهر تلاش کردند مانع برگزاری آن شوند، این رویداد پشت کرکره‌های فلزی برگزار شد. امسال، درها کاملاً باز هستند، هرچند که در دو طرف آنها ماموران امنیتی حضور دارند، این رهبری جریان اصلی اتحادیه اروپا است که تحت محاصره قرار دارد.

تنها یک روز پس از آن که اتحادیه اروپا با دستگیری دو چهره ارشد در جریان تحقیقات فساد به لرزه درآمد، بسیاری از شرکت‌کنندگان در کنفرانس «نبرد برای روح اروپا» – که به میزبانی MCC بروکسل، اندیشکده‌ای با پیوندهای نزدیک با ویکتور اوربان، نخست‌وزیر مجارستان، برگزار شد و مقامات ارشد بوداپست به همراه سیاستمداران، فعالان و مفسران راست‌گرا از سراسر قاره اروپا را گرد هم آورد، گفتند که زمان مناسبی برای هدایت خشم عمومی از نهاد حاکم فرا رسیده است.

بالاش اوربان (Balázs Orbán) مدیر سیاسی نخست‌وزیر مجارستان و سخنران اصلی این کنفرانس، در مصاحبه‌ای با پولیتیکو گفت: رسوایی فساد اخیر نشانه دیگری از استانداردهای دوگانه است.

نخست وزیر مجارستان خود بارها «نخبگان اتحادیه اروپا» را به عنوان افرادی که از جریان امور بی‌اطلاع هستند، مورد انتقاد قرار داده و تلاش کرده است آنها را به خاطر مسدود کردن بودجه کشورش به بهانه عقب‌گرد در دموکراسی و حاکمیت قانون سرزنش کند.

اوربان روز جمعه در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: اتحادیه اروپا در فساد غرق شده است. کمیسرها با اتهامات جدی روبرو هستند، کمیسیون و پارلمان درگیر رسوایی هستند، اما بروکسل هنوز ادعای برتری اخلاقی دارد.