دغدغه هوشمندسازی رسانه دغدغه‌ای است که امسال در هفته خبرنگار بارها از سوی فعالان رسانه‌ای فارس مطرح می‌شود؛ روز گذشته هم نشست تخصصی «خبرنگاری در عصر هوش مصنوعی» در سرای سخن مرکز اسناد و کتابخانه ملی فارس برگزار شد؛ بدون شک مهمترین دلیل متولیان فرهنگی و اصحاب رسانه برای تلاش جهت تحقق این رویکرد این است که در چند دهه اخیر فناوری‌های هوشمند به سرعت در حال تغییر چهره صنایع مختلف هستند و رسانه‌ها نیز نمی‌توانند از این موج تحول فاصله بگیرند؛ مخاطبان امروزی به‌ویژه نسل‌ جوان انتظارات جدیدی از رسانه‌ها دارند که شامل دریافت اطلاعات شخصی‌سازی شده، دسترسی آسان و سریع به اخبار و تعامل بیشتر با محتوا می‌شود؛ این تغییر در رفتار مصرف‌کنندگان، رسانه‌های محلی را تحت فشار قرار می‌دهد تا خود را با شرایط جدید تطبیق دهند.

موانع و چالش‌های هوشمندسازی رسانه در فارس

استان فارس هم با داشتن پتانسیل‌های قابل توجهی مانند برخورداری از دانشگاه‌های معتبر، جمعیت تحصیل‌کرده و نیروی انسانی جوان از زمینه‌های مناسبی برای پیشرفت در حوزه هوشمندسازی رسانه بهره می‌برد اما با چالش‌های جدی نیز در این مسیر رو به روست؛ چالش‌هایی که عمدتاً ناشی از محدودیت‌های مالی، کمبود تخصص فنی و مقاومت‌های فرهنگی در برابر تغییر است.

یکی از اصلی‌ترین موانع در این مسیر کمبود بودجه و منابع مالی برای سرمایه‌گذاری در فناوری‌های پیشرفته است؛ رسانه‌های استان معمولاً با محدودیت‌های مالی روبه‌رو هستند و تأمین هزینه‌های خرید سخت‌افزار، نرم‌افزار و آموزش پرسنل برای آنها بسیار دشوار است؛ افزون بر این، عدم وجود متخصصان کافی در حوزه هوش مصنوعی و تحلیل داده در سطح استان مانع دیگری محسوب می‌شود که باعث وابستگی به خدمات خارجی و افزایش هزینه‌ها می‌شود.

از سوی دیگر، فرهنگ سازمانی سنتی و مقاومت برخی از فعالان رسانه در برابر تغییرات فناورانه چالش‌های انسانی مهمی را ایجاد می‌کند؛ بسیاری از خبرنگاران و اهالی رسانه‌ به روش‌های سنتی کار عادت کرده‌اند و ممکن است نگرانی‌هایی نسبت به جایگزینی فناوری با نیروی انسانی داشته باشند؛ این موضوع نیاز به برنامه‌ریزی دقیق و آموزش‌های مناسب برای تغییر نگرش و ایجاد انگیزه دارد.

اصول اولیه یا فناوری؟

هوشمندسازی رسانه‌های فارس اگرچه هدفی بلندپروازانه و ضروری است اما نمی‌توان از این واقعیت غافل بود که بسیاری از این رسانه‌ها هنوز در اصول اولیه و بنیادین این حرفه با چالش‌های جدی مواجه هستند و برای ورود به عصر هوشمندسازی آمادگی کافی ندارند؛ نخستین و مهم‌ترین مانع ضعف در اصول بنیادین کار در رسانه است؛اصول حرفه‌ای مانند دقت در گزارش‌دهی، بررسی منابع، رعایت اخلاق حرفه‌ای، تولید محتوای با کیفیت و پایبندی به استانداردهای نگارشی، پایه و اساس هر رسانه معتبر به شمار می‌رود؛ بسیاری از رسانه‌های محلی در استان فارس هنوز با کمبود آموزش اصول پایه خبری، ضعف در تحقیق و بررسی اخبار و عدم رعایت کامل استانداردهای حرفه‌ای مواجه هستند؛ این خلأها باعث تولید محتوایی می‌شود که از لحاظ کیفی پایین‌تر از سطح مورد انتظار است.

هوش مصنوعی و فناوری‌های هوشمند تنها ابزارهایی هستند که کارایی فرآیندهای موجود را بهبود می‌بخشند اما نمی‌توانند جایگزین دانش بنیادین و مهارت‌های اساسی شوند؛ اگر رسانه‌ای در تولید محتوای دستی مشکل داشته باشد استفاده از هوش مصنوعی نه تنها این مشکلات را حل نمی‌کند بلکه ممکن است آنها را تشدید کند؛ به عنوان مثال سیستم‌های تولید خودکار محتوا بر پایه داده‌های نادرست یا ناکامل، اخبار گمراه‌کننده تولید خواهند کرد.

هوشمندسازی بدون مراکز تخصصی

در حالی که رسانه‌های فارس نیاز مبرمی به هوشمندسازی دارند هنوز آکادمی یا مرکز تخصصی مستقلی برای آموزش این حوزه در استان تأسیس نشده است؛ این خلأ آموزشی یکی از عمده‌ترین موانع در مسیر تحول دیجیتال رسانه‌های استان به شمار می‌رود.

همچنین با وجود دانشگاه‌های معتبری همچون دانشگاه شیراز که دارای رشته‌های مرتبط با فناوری اطلاعات و ارتباطات هستند اما دوره‌های تخصصی هوشمندسازی رسانه به صورت منظم و حرفه‌ای ارائه نمی‌شود؛ این موضوع باعث شده خبرنگاران و اصحاب رسانه مجبور به تکیه بر آموزش‌های آنلاین یا سفر به شهرهای دیگر برای کسب مهارت‌های لازم باشند.

راه‌حل چیست؟

بی‌تردید ایجاد یک آکادمی تخصصی هوشمندسازی رسانه در استان فارس می‌تواند نقش مهمی در پُر کردن این خلأ ایفا کند؛ چنین مرکزی افزون بر آموزش مهارت‌های فنی می‌تواند به عنوان پل ارتباطی میان دانشگاه‌ها، رسانه‌ها و بخش خصوصی عمل کرده و زمینه تولید محتوای آموزشی بومی و متناسب با نیازهای محلی را فراهم آورد؛ بدون چنین زیرساختی، هوشمندسازی رسانه‌های فارس همچنان با چالش جدی کمبود نیروی متخصص مواجه خواهد بود.

همکاری با دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی استان نیز می‌تواند راه‌حل مؤثری برای مسئله کمبود متخصص باشد؛ ایجاد پروژه‌های مشترک، کارآموزی دانشجویان در رسانه‌ها و استفاده از ظرفیت پژوهشی دانشگاه‌ها هم به کاهش هزینه‌ها کمک می‌کند و هم زمینه تربیت نیروی متخصص در حوزه رسانه هوشمند را فراهم می‌آورد.

همانگونه که گفته شد فرهنگ سازمانی رسانه‌ای که هنوز بر اساس روش‌های سنتی و غیرحرفه‌ای عمل می‌کند زمینه نامطلوبی برای پذیرش و بهره‌برداری صحیح از فناوری‌های پیشرفته فراهم آورده؛ کارکنانی که با اصول ابتدایی کار رسانه‌ای آشنا نیستند، چگونه می‌توانند از ابزارهای پیچیده هوش مصنوعی به درستی استفاده کنند؟

بنابراین تا زمانی که این مشکلات اساسی حل نشوند تحقق هوشمندسازی نه تنها دشوار خواهد بود بلکه ممکن است نتایج معکوسی به همراه داشته باشد.

پیشبرد اهداف هوشمندسازی رسانه؛ تدریجی و منطقی

هوشمندسازی رسانه‌های فارس کاملاً امکان‌پذیر است مشروط بر اینکه با رویکرد تدریجی و منطقی پیش رود؛ رسانه‌ها ابتدا باید در اصلاح فرآیندهای بنیادین خود سرمایه‌گذاری کنند؛ آموزش کارکنان در زمینه اصول حرفه‌ای، ایجاد استانداردهای کاری مشخص، بهبود کیفیت محتوا و ایجاد فرهنگ نظم و دقت پیش‌نیازهای اساسی برای هر گونه تحول فناورانه به شمار می‌روند؛ تنها پس از تحکیم این بنیان‌هاست که می‌توان انتظار موفقیت در عرصه هوشمندسازی داشت. در غیر این صورت سرمایه‌گذاری در فناوری‌های پیشرفته نه تنها هدررفت منابع خواهد بود بلکه ممکن است به اعتبار و کیفیت رسانه آسیب برساند.

در نهایت موفقیت در هوشمندسازی رسانه‌های فارس مستلزم تغییر نگرش مدیران، سرمایه‌گذاری مناسب و آموزش مداوم فعالان در این عرصه است؛ رسانه‌هایی که در این مسیر پیشگام باشند نه تنها بهره‌وری بیشتری خواهند داشت بلکه قادر خواهند بود خدمات بهتری به مخاطبان ارائه دهند و در رقابت با سایر رسانه‌ها برتری یابند. بدون شک هوشمندسازی رسانه‌های استان فارس ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است که با برنامه‌ریزی صحیح و پیاده‌سازی مرحله‌ای قابل تحقق خواهد بود.